Hoe AZ kampioen in 2009 wist te spelen: een terugblik

Aan het begin van het seizoen werd AZ Alkmaar nauwelijks genoemd als serieuze titelkandidaat. In een seizoensgids van Voetbal International voorspelden twaalf vooraanstaande kenners de eindstand. Tien kozen Ajax als kampioen, twee PSV. Niemand zag AZ bovenin eindigen. De gezamenlijke voorspelling kwam uit op een vijfde of zesde plaats. Wat volgde, tartte vrijwel elke verwachting.

Wantrouwen na een moeilijk verleden
Die scepsis was verklaarbaar. AZ eindigde het seizoen ervoor als elfde en flirtte zelfs met degradatie. Een jaar eerder werd het kampioenschap nog op de laatste speeldag verspeeld. Louis van Gaal had in die periode al aangekondigd te willen vertrekken, maar bleef na aandringen van de selectie. Grote versterkingen bleven uit en de omstandigheden waren nagenoeg gelijk aan het jaar daarvoor. Er was weinig aanleiding om een ommekeer te verwachten.

De start van de competitie bevestigde dat beeld. AZ verloor de eerste twee wedstrijden overtuigend. Toch bleef Van Gaal vasthouden aan zijn analyse. Na de nederlaag tegen ADO noemde hij het duel zelfs “AZ’s beste wedstrijd in zes maanden”, een uitspraak die destijds op onbegrip stuitte.

Een bewuste draai in speelstijl
Na die openingsfase veranderde Van Gaal van koers. Hij liet zijn voorkeur voor dominant balbezit los en koos voor een pragmatischer aanpak. AZ werd compacter, speelde vanuit organisatie en schakelde sneller om. De ploeg veranderde van een klassieke Nederlandse pressieploeg in een gevaarlijk counterteam.

De impact was direct zichtbaar. Tegen PSV hield AZ lang stand en sloeg laat toe via Maarten Martens. Naarmate het seizoen vorderde, werd het spel vloeiender en de uitvoering overtuigender. AZ bleef winnen, soms ruim, soms met moeite, maar zelden zonder controle.

Ook winnen als het tegenzit
De kracht van AZ zat niet alleen in dominante wedstrijden. Ook op mindere dagen bleef de ploeg resultaat halen. Dat verschil met het seizoen ervoor was groot. Waar toen wedstrijden werden weggegeven, bleef AZ nu overeind. Tegen het voorjaar was AZ de favoriet bij de meeste bookmakers waar men kan gokken met iDEAL. Een lange ongeslagen reeks onderstreepte die stabiliteit.

Vlak voor het kampioenschap ging het alsnog mis tegen Vitesse. AZ verloor thuis met 2-1, ondanks een overwicht. Van Gaal bleef rationeel. “We waren veel beter dan Vitesse, maar speelden niet goed,” zei hij. Over de tegengoals voegde hij toe: “Dat waren gelukkige doelpunten. Twee keer via een afwijzing. Dat kun je niet voorspellen.”

Kampioen zonder eigen overwinning
De titel werd uiteindelijk beslist zonder dat AZ zelf won. Ajax, de enige ploeg die AZ theoretisch nog kon achterhalen, verloor een dag later met 6-2 van PSV. Daarmee was het kampioenschap definitief. De ontknoping was anticlimactisch, maar passend bij een seizoen dat vaste logica doorbrak.

Maarten Wijffels van het Algemeen Dagblad reageerde scherp vanuit Ajax-perspectief: “Dit zou niet mogelijk moeten zijn na bijna tien maanden trainen, praten, vieren en rouwen met dezelfde staf en selectie.”

Dominantie zonder discussie
Ondanks het verlies tegen Vitesse was AZ’s overwicht duidelijk. De ploeg won goede, matige en slechte wedstrijden. Dat verschil bleek beslissend. “Kampioenschappen worden gewonnen in slechte wedstrijden, niet in goede,” luidde de analyse die breed werd gedeeld.

AZ was de eerste kampioen buiten Ajax, PSV en Feyenoord sinds 1981. Sommigen wezen op een zwak jaar van de traditionele topclubs, maar dat deed volgens waarnemers geen recht aan de prestaties. De problemen bij de concurrentie waren mede het gevolg van AZ’s constante druk.

De rol van Scheringa en Van Gaal
Veel lof ging naar Louis van Gaal, al wees columnist Chris van Nijnatten ook nadrukkelijk naar voorzitter Dirk Scheringa. “De eer gaat vaak naar Van Gaal,” schreef hij, “maar deze titel hoort op de rekening van Scheringa. In vijftien jaar bouwde hij met eigen middelen een grote regionale club.”

Van Gaal zelf benadrukte het verschil in middelen. “Ajax, PSV en Feyenoord hebben veel grotere budgetten,” zei hij. “Wij moesten het doen met minder spelers en minder middelen.” Tegelijk noemde hij de titel persoonlijk bijzonder. “Dit kampioenschap is mijn mooiste kleine meesterwerk.”

Betekenis voor het Nederlands voetbal
Ook buiten de club werd het succes gezien als iets groters. Willem Vissers van de Volkskrant sprak van “kampioenen van de hoop” en stelde: “De provincie heeft opnieuw toegeslagen. De overwinning is Alkmaar toegevallen.” Nik Kok van het Algemeen Dagblad vatte het droog samen: “PSV wordt meestal kampioen. Maar dit jaar niet.”

De hegemonie werd doorbroken, niet door toeval, maar door aanpassing, discipline en volharding binnen één seizoen.

Advertentie